วิธีสังเกตภาวะขาดสารอาหารในผู้ป่วยมะเร็ง

วันที่ 18-09-2026 | อ่าน : 6

วิธีสังเกตภาวะขาดสารอาหารในผู้ป่วยมะเร็ง

ภาวะขาดสารอาหารในผู้ป่วยมะเร็ง เป็นปัญหาที่พบได้ตั้งแต่ช่วงก่อนเริ่มรักษาและอาจเกิดขึ้นต่อเนื่องระหว่างการรักษา เนื่องจากโรคมะเร็งและการรักษาอาจทำให้เบื่ออาหาร คลื่นไส้ อาเจียน รับรสอาหารเปลี่ยน กลืนลำบาก หรือรับประทานอาหารได้น้อยลงเมื่อร่างกายได้รับพลังงานและสารอาหารไม่เพียงพอ อาจเกิดน้ำหนักลด มวลกล้ามเนื้อลดลง อ่อนแรง และส่งผลต่อคุณภาพชีวิต การสังเกตสัญญาณเหล่านี้ตั้งแต่เนิ่น ๆ จึงมีความสำคัญต่อการดูแลโภชนาการผู้ป่วยมะเร็ง

ภาวะขาดสารอาหารในผู้ป่วยมะเร็งคืออะไร

ภาวะขาดสารอาหารเกิดขึ้นเมื่อร่างกายได้รับพลังงาน โปรตีน วิตามิน หรือแร่ธาตุไม่เพียงพอต่อความต้องการ หรือมีความผิดปกติที่ทำให้ร่างกายสูญเสียหรือใช้สารอาหารมากขึ้น ในผู้ป่วยมะเร็ง สาเหตุอาจมาจากตัวโรค ผลข้างเคียงของเคมีบำบัด รังสีรักษา การผ่าตัด หรือการรักษารูปแบบอื่น ๆ ซึ่งอาจส่งผลต่อความอยากอาหาร การเคี้ยว การกลืน การย่อย และการดูดซึมสารอาหาร ภาวะขาดสารอาหารไม่ได้ดูจากน้ำหนักเพียงอย่างเดียว แต่ควรประเมินร่วมกับปริมาณอาหารที่รับประทาน มวลกล้ามเนื้อ อาการต่าง ๆ และความสามารถในการทำกิจวัตรประจำวัน

สัญญาณเตือนภาวะขาดสารอาหารในผู้ป่วยมะเร็ง

• น้ำหนักลดโดยไม่ได้ตั้งใจ

น้ำหนักลดลงโดยไม่ได้ตั้งใจเป็นสัญญาณสำคัญที่ควรติดตาม โดยเฉพาะเมื่อเริ่มลดลงอย่างต่อเนื่องในช่วงที่ไม่ได้ตั้งใจควบคุมอาหาร การลดลงของน้ำหนักอาจสะท้อนว่าร่างกายได้รับพลังงานไม่เพียงพอ แต่ไม่ควรใช้ตัวเลขน้ำหนักเพียงอย่างเดียวในการวินิจฉัยภาวะขาดสารอาหาร เพราะน้ำหนักอาจเปลี่ยนจากภาวะขาดน้ำ บวมน้ำ หรือการสูญเสียกล้ามเนื้อได้เช่นกัน

• เบื่ออาหารหรือกินได้น้อยลง

ผู้ป่วยมะเร็งอาจรู้สึกไม่อยากอาหาร กินอาหารได้น้อยกว่าปกติ หรืออิ่มเร็วแม้รับประทานเพียงเล็กน้อย
อาการเหล่านี้อาจเกิดจากโรคมะเร็งหรือผลข้างเคียงจากการรักษา เช่น คลื่นไส้ การเปลี่ยนแปลงของรสชาติและกลิ่นอาหาร รวมถึงอาการเจ็บปากและกลืนลำบาก หากเกิดขึ้นต่อเนื่องอาจทำให้ร่างกายได้รับพลังงานและโปรตีนไม่เพียงพอ

• กล้ามเนื้อลดลงหรือแขนขาดูเล็กลง

การขาดสารอาหารในผู้ป่วยมะเร็งไม่ได้หมายถึงการสูญเสียไขมันเท่านั้น แต่สามารถทำให้ มวลกล้ามเนื้อลดลง ได้ สังเกตได้จากแขนหรือขาที่ดูเล็กลง กล้ามเนื้อบริเวณไหล่ ต้นขา หรือมือบางลง รวมถึงแรงในการหยิบจับสิ่งของหรือทำกิจวัตรต่าง ๆ ลดลง

• อ่อนเพลียและไม่มีแรงมากขึ้น

อาการเหนื่อยหรืออ่อนเพลียสามารถเกิดจากหลายสาเหตุในผู้ป่วยมะเร็ง จึงไม่ควรสรุปว่าเกิดจากการขาดสารอาหารเพียงอย่างเดียว อย่างไรก็ตาม หากอ่อนแรงร่วมกับกินได้น้อย น้ำหนักลด หรือมวลกล้ามเนื้อลดลง อาจเป็นสัญญาณว่าภาวะโภชนาการกำลังมีปัญหา

• เคี้ยวหรือกลืนอาหารลำบาก

อาการกลืนลำบากพบได้ในผู้ป่วยมะเร็งบางชนิด โดยเฉพาะมะเร็งบริเวณศีรษะและลำคอ รวมถึงมะเร็งหลอดอาหาร นอกจากนี้ แผลในปาก ปากแห้ง หรือการอักเสบจากการรักษาอาจทำให้ผู้ป่วยรับประทานอาหารได้น้อยลง หากปล่อยให้อาการต่อเนื่องอาจเพิ่มความเสี่ยงต่อการได้รับสารอาหารไม่เพียงพอ

• คลื่นไส้ อาเจียน ท้องเสีย หรือท้องผูกต่อเนื่อง

อาการทางระบบทางเดินอาหารสามารถรบกวนการรับประทานอาหารและการได้รับสารอาหารของผู้ป่วยมะเร็ง เคมีบำบัด รังสีรักษา การผ่าตัด และการรักษาบางประเภทอาจทำให้เกิดคลื่นไส้ อาเจียน ท้องเสีย ท้องผูก หรือปัญหาการย่อยอาหารได้

• มีอาการบวมร่วมกับน้ำหนักเปลี่ยนแปลง

อาการบวมบริเวณเท้า ขา มือ หรือส่วนอื่นของร่างกาย อาจทำให้น้ำหนักตัวเพิ่มขึ้นทั้งที่ผู้ป่วยกำลังสูญเสียกล้ามเนื้อหรือไขมันอยู่ 

ภาวะขาดสารอาหารในผู้ป่วยมะเร็ง อาจสังเกตได้จากหลายสัญญาณ เช่น น้ำหนักลดโดยไม่ได้ตั้งใจ เบื่ออาหาร กินได้น้อย กล้ามเนื้อลดลง อ่อนแรง กลืนลำบาก และมีอาการทางระบบทางเดินอาหาร
อย่างไรก็ตาม ไม่มีสัญญาณใดเพียงอย่างเดียวที่สามารถยืนยันภาวะขาดสารอาหารได้ การประเมินควรพิจารณาหลายปัจจัยร่วมกัน หากพบความผิดปกติ โดยเฉพาะน้ำหนักลดหรือรับประทานอาหารได้น้อยต่อเนื่อง ควรปรึกษาแพทย์หรือนักกำหนดอาหารเพื่อประเมินและวางแผนโภชนาการให้เหมาะสม

หากมีปัญหาสุขภาพผู้ป่วยมะเร็ง เราคืออีกหนึ่งทางออก ที่จะช่วยให้ผู้ป่วยกลับมาใช้ชีวิตปกติได้อีกครั้ง ปรึกษาผู้เชี่ยวชาญ โปรดคลิก inbox Facebook ชมรมฟื้นฟูสุขภาพผู้ป่วยโรคมะเร็ง