ฮิปโปแคมปัสและนมเปรี้ยว กับ อัลไซเมอร์
VIEW: 184

โรคอัลไซเมอร์ (Alzheimer’s Disease)
     คือหนึ่งในกลุ่มโรคภาวะสมองเสื่อม (Dementia)  ซึ่งพบได้บ่อยที่สุดคิดเป็น 60-80% ในกลุ่มโรคภาวะสมองเสื่อมทั้งหมด โดยผู้ที่เป็นโรคนี้ สมองจะมีการสะสมคราบโปรตีนที่ชื่อว่า  เบต้า-อะไมลอยด์ (beta-amyloid) ส่งผลให้เซลล์สมองเสื่อมและฝ่อลง รวมถึงทำให้การสื่อสารระหว่างเซลล์สมองเสียหาย เพราะพบว่ามีการลดลงของสารสื่อประสาทที่ส่งผลโดยตรงกับความทรงจำ ที่ชื่อว่า อะซีติลโคลีน (acetylcholine)

     การสะสมของคราบโปรตีน เบต้า-อะไมลอยด์ เริ่มจากสมองส่วน ฮิปโปแคมปัส (hippocampus) โดยสมองส่วนนี้ จะช่วยทำให้ความจำระยะสั้นกลายเป็นความจำระยะยาว (ซึ่งเป็นสิ่งจำเป็นในการเรียนรู้ข้อมูลใหม่ ๆ) เป็นกระบวนการที่เรียกว่า “การทำความจำให้มั่นคง” (consolidation) แม้ว่า ฮิปโปแคมปัส จะไม่ใช่ส่วนที่เก็บข้อมูล แต่ถ้าสมองส่วนนี้ฝ่อหรือเสียหาย ผู้ป่วยจะเริ่มมีปัญหาเรื่องความจำโดยเฉพาะความจำระยะสั้น เช่น ลืมไปว่าเมื่อ 10-15 นาทีก่อนหน้าได้ทำอะไรหรือพูดกับใครไป (ลืมสนิทและนึกไม่ออก) จากนั้นความเสียหายที่เกิดขึ้นจะแพร่กระจายไปสู่สมองส่วนอื่นๆ และส่งผลต่อการเรียนรู้ ความรู้สึกนึกคิด ภาษา และพฤติกรรม ส่งผลให้เริ่มไม่สามารถดูแลตัวเองได้ จนเป็นภาระของคนในครอบครัว

     อย่างไรก็ตามโรคอัลไซเมอร์คือหนึ่งในโรคที่เกิดจากการกลายพันธุ์ของพันธุกรรม โดยมีปัจจัยหลายปัจจัยเข้ามาส่งเสริม (Complex Disorders หรือ Multifactorial Inheritance)  เช่น อายุที่เพิ่มขึ้น  การมีรหัสพันธุกรรมที่ผิดปกติบางอย่างแต่กำเนิด โรคเรื้อรังที่เป็นอยู่ (เช่น โรคไขมันในเลือดสูง โรคเบาหวาน โรคความดันโลหิตสูง โรคซึมเศร้าหรือโรคเครียดเรื้อรัง) ภาวะบางอย่างของร่างกายหรือพฤติกรรมเสี่ยง เช่น ได้รับการบาดเจ็บที่ศีรษะหรือสมอง สูบบุหรี่จัด การติดเชื้อในสมอง

     ปัจจุบันมีการตรวจหาการกลายพันธุ์ (Mutation) ของยีนที่เกี่ยวข้องกับอัลไซเมอร์ เช่น  Apo E , APP, PSEN1 และ PSEN2  เป็นกลุ่มยีนที่พบได้ในผู้ที่มีประวัติครอบครัวเป็นโรคอัลไซเมอร์ ซึ่งการตรวจยีนหาความเสี่ยงนี้ ถือเป็นอีกแนวทางที่จะช่วยให้เราระมัดระวังการใช้ชีวิตให้รอบคอบ เพราะถ้าหากผลการตรวจออกมาพบความเสี่ยง นั่นหมายถึง เราเสียเปรียบกว่าคนทั่วไปตั้งแต่กำเนิด เพราะโอกาสเกิดจะมากกว่าคนอื่นๆ  การปรับพฤติกรรมการใช้ชีวิตบางอย่างให้ดีกว่าเดิมจะช่วยชะลอไม่ให้เผชิญโรคนี้ก่อนวัยชรา (ทดสอบความเสี่ยงเบื้องต้นจากแบบประเมิน)

นมเปรี้ยวเกี่ยวอะไรด้วย???
     ปัจจุบันยังไม่มียารักษาโรคอัลไซเมอร์ ให้หายขาย ถ้าพบว่าเป็นโรคไปแล้ว สามารถทำได้เพียงแค่ชะลอไม่ให้โรคดำเนินไปในทางที่แย่ลงและมีคุณภาพชีวิตที่ดีขึ้น แต่มีทีมนักวิจัยและพัฒนายาระดับโลก กำลังคิดค้นยาตัวใหม่ที่ช่วยป้องกันไม่ให้เกิดตะกอนหรือคราบโปรตีนเบต้า-อะไมลอยด์ ในสมอง โดยใช้แนวคิดการทำวิจัยมาจาก กลไกบางอย่างของจุลินทรีย์ในนมเปรี้ยว ที่ชื่อ สเตรปโตค็อกคัส เทอร์โมฟิลัส (Streptococcus Thermophilus) ที่มีระบบปกป้องภูมิคุ้มกันตัวเอง โดยสามารถแก้ไขยีนในตัวเองเมื่อเกิดความผิดปกติหรือติดเชื้อไวรัส โดยเราเรียกชื่อระบบนั้นว่า ระบบ CRISPR/Cas9 (คริสเปอร์-แคสไนน์)

     จากการค้นพบระบบ CRISPR/Cas9 นี้ร่วมกับองค์ความรู้การสังเคราะห์สายดีเอ็นเอ ทำให้นักวิจัยสามารถดัดแปลงลำดับของสายดีเอ็นเอในเซลล์สิ่งมีชีวิตตามที่ต้องการได้ ไม่ว่าจะเป็นการเพิ่ม การลด การเปลี่ยนลำดับรหัสพันธุกรรม รวมถึงการพัฒนายาอนุภาคเล็กระดับนาโนที่สามารถผ่านเยื่อกั้นเส้นเลือดฝอยและสมอง (Blood Brain Barrier) ไปช่วยฟื้นฟูเซลล์หรือยีนที่ผิดปกติในสมอง แม้จะยังไม่ใช่ในอนาคตอันใกล้ แต่นับว่าเป็นข่าวที่ดี และไม่ใช่สำหรับผู้ป่วยโรคอัลไซเมอร์เท่านั้น แต่ยังรวมถึงโรคทางระบบภูมิคุ้มกันอื่นๆ โรคมะเร็ง โรคเอดส์ และโรคทางพันธุกรรมอื่นๆอีกด้วย

 

 

 

ข้อมูลจาก นพ. ไพศิษฐ์ ตระกูลก้องสมุท โรงพยาบาลสมิติเวช สุขุมวิท



ลิงค์ที่น่าสนใจ